Lesław Niemczyk

Zapal się do finansów
i przedsiębiorczości!

Lesław Niemczyk

Zapal się do finansów i przedsiębiorczości!

Rachunkowość finansowa, zarządcza i… inwestycyjna!

gru 14, 2023 | Blog

W dzisiejszym wpisie zajmiemy się rachunkowością finansową, rachunkowością zarządczą oraz rachunkowością inwestycyjną. Spróbujemy wskazać podstawy metodologiczne każdej z tych specjalności.

Jest to nawiązanie do mojego wcześniejszego wpisu informującego o mojej 10. książce pt. Rachunkowość inwestycyjna, jak inwestować na giełdzie w akcje metodą Warrena Buffetta krok po kroku (link tutaj). Podręcznik ten możesz zamówić z dostawą do domu w zakładce książki na moim blogu. Poniżej film na YouTube, który pomoże Ci zorientować się, czy ta książka jest dla Ciebie:

Każdy, kto uczestniczył w klasycznym wykładzie z zakresu podstaw rachunkowości słyszał następujące twierdzenie mniej więcej tej treści: Rachunkowość zasadniczo dzieli się na dwie części: retrospektywną rachunkowość finansową oraz prospektywną rachunkowość zarządczą (menedżerską). To prawda, ale tak było do wczoraj. Teraz obok rachunkowości finansowej i zarządczej powinniśmy wymieniać również rachunkowość inwestycyjną.

Czy rachunkowość inwestycyjna to nowa specjalność?

Czy zatem rachunkowość inwestycyjna to nowa specjalność? I tak, i nie! Kto dokładniej zbada temat, ten przekona się, że książki pod tytułem Rachunkowość inwestycyjna publikowano w Polsce w okresie gospodarki centralnie planowanej.

Możemy w tym zakresie wskazać co najmniej cztery istotne pozycje:

  • Mihail Fëdorovič Diačkov, Stefan Buczkowski, Vladimir Nikolaevič Kiparisov, Rachunkowość inwestycyjna, Polskie Wydawnictwo Gospodarcze, Warszawa 1950.
  • Witold Bień, Rachunkowość inwestycyjna, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa 1968.
  • Anna Hebdzyńska, Rachunkowość inwestycyjna, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne Dyrekcja Szkolenia Ekonomicznego, Warszawa 1970.
  • Zygmunt Witkowski, Księgowość i sprawozdawczość inwestycyjna. PTE, Warszawa 1978.

Czy były to jednak książki, których przedmiot rozważań jest tożsamy z koncepcjami rachunkowości inwestycyjnej zawartymi w moim podręczniku z 2023 roku?

Istota rachunkowości inwestycyjne w okresie gospodarki socjalistycznej

Co było istotą rozważań rachunkowości inwestycyjnej w okresie gospodarki nierynkowej? Dlaczego ten samodzielny nurt polskiego piśmiennictwa z zakresu rachunkowości w zasadzie zanika we wczesnym okresie przemian ustrojowych? Dlaczego w okresie 1989-2022 nie opublikowano w Polsce ani jednego podręcznika z zakresu rachunkowości inwestycyjnej?

Rachunkowość inwestycyjna rozwijana w okresie socrealizmu, to w gruncie rzeczy rachunkowość finansowa inwestycji rozpoczętych. Pamiętamy, że pod rządami starej ustawy o rachunkowości konto 080 miało nazwę “Inwestycje rozpoczęte“. Po nowelizacji ustawy o rachunkowości przemianowano je na konto 080 “Środki trwałe w budowie“.

Zatem obecnie rachunkowość finansowa środków trwałych w budowie stanowi jeden z dużych działów rachunkowości finansowej. Bynajmniej nie jest to rachunkowość inwestycyjna w sensie prospektywnym, czy też giełdowym. Na potwierdzenie tej tezy załączam spisy treści wspomnianych czterech książek z okresu PRL jako załącznik do wpisu.

Czym zajmuje się prospektywna i prorynkowa rachunkowość inwestycyjna?

Rachunkowość inwestycyjna to niesformalizowany system pozyskiwania, gromadzenia, przetwarzania, analizy i prezentacji informacji finansowych i niefinansowych służących jednostce inwestycyjnej do podejmowania strategicznych, a więc długookresowych, decyzji alokacji kapitału, monitoringu ich realizacji, a także kontroli ich efektywności oraz sformalizowanej sprawozdawczości.

Rachunkowość finansowa miała swoje zasady, z których najważniejszą jest zasada prawdziwego i rzetelnego obrazu (ang. true and fair view). Podobnym zbiorem zasad kieruje się podmiot inwestycyjny wspierany metodą rachunkowości inwestycyjnej. Są to zasady (reguły metodyczne):

  • podmiotowości (suwerenności),
  • racjonalności (chłodnej kalkulacji),
  • przyczynowości,
  • probabilizm,
  • myślenie strategiczne,
  • kapitalizacja zysków,
  • cykliczność (kontrarianizm),
  • relatywizm moralny,
  • istotność (prostota),
  • bezpieczeństwo (zachowawczość),
  • intensywność (koncentracja),
  • cierpliwość (bierność).

Rachunkowość finansowa, zarządcza i inwestycyjna

Studiując poniższą tabelę zaczerpniętą z mojej książki pt. Rachunkowość inwestycyjna, jak inwestować na giełdzie w akcje metodą Warrena Buffetta krok po kroku (str. 40), zorientujesz się jakie są różnice pomiędzy rachunkowością finansową, zarządczą i inwestycyjną.

Tab. 1.5. Istota rachunkowości finansowej, zarządczej i inwestycyjnej.

Rachunkowość finansowa Rachunkowość zarządcza Rachunkowość inwestycyjna
Cel Tworzenie historycznej informacji finansowej (sprawozdawczej)
o jednostce.		 Dostarczanie informacji analitycznych służących podejmowaniu decyzji menedżerskich. Zbieranie
i przetwarzanie informacji analitycznych służących podejmowaniu decyzji  inwestycyjnych na rynku kapitałowym.
Odbiorca informacji (interesariusze) Zewnętrzny (inwestorzy, banki, urzędy) Wewnętrzny
(kadra kierownicza)		 Zewnętrzny (inwestorzy)
Podstawa normatywna Prawo bilansowe, gospodarcze
i podatkowe		 Menedżerskie
i finansowe know-how		 Standardy rachunkowości, finansowe know-how, zasady filozofii inwestowania
w wartość wewnętrzną
Charakter informacji Precyzyjne
i wystandaryzowane		 Szybkie i istotne Wieloaspektowe
i strategiczne
Zasady wyceny Koszt historyczny, wartość godziwa Dowolne racjonalnie uzasadnione Wartość wewnętrzna, wartość dochodowa, wartość majątkowa, wartość likwidacyjna
Zakres raportowania Całość przedsiębiorstwa własnego Całość lub fragment przedsiębiorstwa własnego Całość przedsiębiorstw obcych (grup kapitałowych)
Wymiar czasowy raportowania Przeszłość 1 rok
lub kwartał		 Przeszłość                          i przyszłość Przeszłość
i przyszłość
Okres sprawozdawczy Roczny (kwartalny) Dowolny (różne okresy periodyzacji w zależności od potrzeb) Roczny (kwartalny)
i wieloletni
Podejście do problemów Deterministyczne Probabilistyczne Probabilistyczne

 

Źródło: opracowanie własne na podstawie Gabrusewicz i in., Rachunkowość zarządcza, PWE, Warszawa 2002, s. 33.

Załącznik do wpisu – cztery w/w książki

M. Diačkov, S. Buczkowski, V. Kiparisov, Rachunkowość inwestycyjna, Polskie Wydawnictwo Gospodarcze, Warszawa 1950 (spis treści):

Rozdział I Inwestycje i zadania ich rachunkowości …… 9
1. ​Inwestycje i produkcja budowalna …… 9
2. Sporządzenie kosztorysów i zadania księgowości budownictwa ……25
3. Finansowanie inwestycyj …… 38
4. Plan kont rachunkowości inwestycyjnej i zasadniczej działalności organizacji zleceniobiorczych …… 45
5. Organizacja rachunkowości według harmonogramu …… 52
Rozdział II Ewidencja księgowa środków pieniężnych i operacji rozliczeniowych organizacji budowlanej …… 58
6. Księgowanie operacji kasowych …… 58
7. Księgowanie operacji na rachunkach rozliczeniowych i bieżących …… 63
8. Księgowanie operacji na rachunku remontów kapitalnych …… 67
9. Księgowanie operacji związanych z akredytywami, rachunkami specjalnymi i specjalnymi rachunkami zaliczkowymi …… 69
10. Księgowanie operacji związanych z limitowanymi książeczkami czekowymi i innymi dokumentami pieniężnymi …… 76
Rozdział III Rachunkowość pracy i płac …… 92
12. Zadania i organizacja rachunkowości pracy i płac …… 92
13. Obliczanie czasu pracy i źródłowa dokumentacja rachunkowości pracy …… 95
14. Systemy zapłaty za prace przy budowie i rodzaje płac …… 108
15 Księgowanie rozliczeń z robotnikami i urzędnikami z tytułu płac oraz kontrola wydatkowania funduszu płac …… 117
Rozdział IV Księgowanie materiałów i instalacyj …… 133
16. Składniki zapasów materiałowych organizacji budowlanych i zadania księgowości materiałowej ….. 133
17.  Organizacja księgowości materiałowej …… 135
18. Dokumentacja obrotów materiałowych …… 141
19. Ewidencja materiałów na składach i analityczna księgowość materiałowa …… 157
20. Syntetyczna księgowość materiałów i wyposażenia technicznego …… 163
21. Księgowanie przedmiotów nietrwałych …… 183
Rozdział V Rachunkowość majątku trwałego organizacji budowlanej …… 189
22. Środki trwałe budowy i zabudowania tymczasowe …… 189
23. Księgowanie przybytku środków trwałych, amortyzacji i remontu kapitalnego …… 195
24. Księgowanie ubytków środków trwałych …… 205
Rozdział VI Rachunkowość eksploatacji maszyn i mechanizmów budowlanych …… 212
25. Organizacja użytkowania maszyn i mechanizmów budowlanych w budownictwie oraz zadania ich ewidencji księgowej …… 212
26. Księgowanie wydatków na eksploatację maszyn i mechanizmów budowlanych oraz ich pracy …… 216
Rozdział VII Księgowanie kosztów ogólnych …… 225
27. Struktura kosztów ogólnych …… 225
28. System księgowania i rozliczania kosztów ogólnych …… 229
Rozdział VIII Rachunkowość i kalkulacja kosztów robót budowlanych i montażowych ……. 242
29. Wykonawstwo robót budowlano-montażowych i organizacja jego rachunkowości ……242
30. Księgowanie wydatków na wykonawstwo robót budowlano-montażowych i określenie kosztu własnego poszczególnych obiektów …… 249
31. Księgowanie robót oddanych …… 263
Rozdział IX Rachunkowość zakładów pomocniczo-wytwórczych i gospodarstw usługowych …… 273
32. Zakłady pomocniczo-wytwórcze i gospodarstwa usługowe oraz zadania ich księgowości …… 273
33. Księgowanie wydatków zakładów pomocniczo-wytwórczych i kalkulacja kosztów własnych ich produkcji …… 278
34. Charakterystyczne cechy księgowości zakładów pomocniczo-usługowych budowy …… 282
35. Charakterystyczne właściwości gospodarki mieszkaniowo-komunalnej przedsiębiorstw budowlanych …… 292
Rozdział X Księgowanie rozpoczętych i zakończonych inwestycji …… 299
36. Księgowanie inwestycji rozpoczętych …… 299
37. Księgowanie inwestycji zakończonych …… 311
38. Księgowanie wartości inwentarzowej obiektów wprowadzonych do eksploracji …… 322
Rozdział XI Ewidencja źródeł finansowania …… 330
39. Źródła i tryb finansowania inwestycji …… 330
40. Ewidencja finansowania inwestycji …… 336
41. Ewidencja finansowania celów specjalnych …… 340
42. Ewidencja kredytów krótkoterminowych …… 341
Rozdział XII Ewidencja funduszów, zysków i strat …… 345
43. Ewidencja funduszu statutowego i podstawowego …… 345
44. Księgowanie odpisów amortyzacyjnych …… 352
45. Księgowanie funduszów specjalnych ……355
46. Księgowanie zysków i strat …… 360
Rozdział XIII Sprawozdawczość …… 364
47. Znaczenie, treść i rodzaje sprawozdawczości …… 364
48. Bieżąca sprawozdawczość inwestycyjna …… 373
49. Sprawozdawczość bieżąca zleceniobiorczych organizacyj budowlanych …… 390
50. Charakterystyka sporządzania sprawozdawczości rocznej i jej treść …… 414
51. Cechy szczególne różnych sprawozdań: działalności inwestycyjnej i działalności organizacji zleceniobiorczej ……418.

W. Bień, Rachunkowość inwestycyjna, PTE, Warszawa 1968 (spis treści):

Uwagi wstępne …… 1
I. ​Podstawowe zadania, działy i urządzenia rachunkowości …… 2
II. Ewidencja inwestycji …… 7
1. ​Ogólna charakterystyka kont …… 7
2. Ewidencja syntetyczna operacji dotyczących inwestycji …… 16
3. Ewidencja analityczna inwestycji …… 34
4. Pojęcie i wycenia inwestycji zakończonych …… 38
III. Mierzenie wykonanych nakładów inwestycyjnych …… 46
1. ​Ogólne zasady ustalania wykonania planu inwestycyjnego …… 46
2. Ustalanie kosztów niezakończonych zadań inwestycyjnych …… 47
3. Zasady ustalania wykonanych nakładów inwestycyjnych …… 48
4. Tryb obliczania poniesionych nakładów inwestycyjnych …… 52
IV. Sprawozdawczość inwestycyjna …… 58
1. ​Ogólna charakterystyka …… 58
2. Sprawozdania rzeczowe …… 62
3. Sprawozdawczość finansowa …… 69
V. Kontrola i ocena działalności inwestycyjnej …… 73
1. ​Istota i kierunki kontroli …… 73
2. Kontrola przygotowania inwestycji …… 77
3. Kontrola realizacji inwestycji …… 79
4. Podstawowe wskaźniki do analizy realizacji inwestycji …… 84

A. Hebdzyńska, Rachunkowość inwestycyjna, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa 1970 (spis treści): 

Wstęp …… 1
I. ​Podstawowe pojęcia z zakresu rachunkowości …… 2
1. ​Wiadomości ogólne …… 2
2. Urządzenia księgowe …… 6
3. Dokumenty księgowe …… 8
II. Ewidencja księgowa w zakresie inwestycji …… 11
1. ​Udokumentowanie operacji związanych z działalnością inwestycyjną …… 11
2. Ogólna charakterystyka kont zespołu 9 …… 12
3. Zasady funkcjonowania kont zespołu 9 …… 14
Grupa 90 ” Środki pieniężne” …… 15
91 “Kredyty i pożyczki” …… 16
92 “Rozrachunki” …… 18
93 “Zapasy” …… 18
4. Ewidencja kosztów inwestycji …… 22
95 “Koszty inwestycji” …… 24
98 “Fundusze” …… 39
III. Ewidencja pozaksięgowa …… 43
1. ​Konta pozabilansowe …… 43
2. Wykaz zadań inwestycyjnych …… 45
3. Ewidencja zaangażowania nakładów inwestycyjnych …… 46
IV. Sprawozdawczość z działalności inwestycyjnej …… 47
Ewidencja inwestycji w jednostkach budżetowych …… 54

Z. Witkowski, Księgowość i sprawozdawczość inwestycyjna, PTE, Warszawa 1978 (spis treści): 

Wstęp
Rozdział I Podstawowe wiadomości z zakresu rachunkowości inwestycyjnej
1. ​Specyfika działalności inwestycyjnej i jej wpływ na organizację rachunkowości
2. Zadania rachunkowości inwestycyjnej
3. Działy rachunkowości inwestycyjnej
4. Przedmiot księgowości inwestycyjnej
5. Aktywa inwestycyjne
6. Pasywa inwestycyjne
7. Straty i zyski inwestycyjne
8. Zasady księgowań
Rozdział II Syntetyczna księgowość inwestycyjna
1. ​Przepisy normatywne
2. Wykaz kont inwestycyjnych w typowych planach kont
3. Ewidencja przygotowania realizacji i przekazywania inwestycji
4. Ewidencja finansowania inwestycji nie kredytowanych
5. Ewidencja finansowania inwestycji kredytowanych
6. Konta pozabilansowe
Rozdział III Analityczna księgowość inwestycyjna
1. ​Ogólne wymagania organizacyjne
2. Wykaz zadań inwestycyjnych
3. Plan obiektów inwentarzowych
4. Dokumentacja księgowa
5. Ewidencja analityczna
6. Rozliczenie kosztów inwestycyjnych
7. Przykład rozliczenia zadania inwestycyjnego
Rozdział IV Finansowa sprawozdawczość inwestycyjna
1. ​ Rola i organizacja
2. Rodzaje finansowych sprawozdań inwestycyjnych
3. Bilans i rachunek wyników
4. Sprawozdanie z finansowania inwestycji
Rozdział V Rzeczowa sprawozdawczość inwestycyjna
1. ​Rola i organizacja
2. Przedmiot sprawozdawczości
3. Nakłady inwestycyjne
4. Efekty inwestycyjne
5. Bilans nakładów i efektów inwestycyjnych
6. Zaawansowanie, zaangażowanie i zamrożenie nakładów
7. System rzeczowej sprawozdawczości inwestycyjnej
8. Sprawozdanie miesięczne
9. Sprawozdanie kwartalne
10. Sprawozdanie roczne
Wykaz przepisów
Tablice
1. ​Zestawienie kont inwestycyjnych
2. Rozliczenie kosztów zadania inwestycyjnego
3. Rozliczenie kosztów pośrednich
4. Bilans F-8r
5. Bilans inwestycji i środków trwałych
6. Przykład bilansowania nakładów i efektów inwestycyjnych
Rysunki
1. Ewidencja realizacji inwestycji
2. Ewidencja finansowania inwestycji nie kredytowanych
3. Ewidencja finansowania inwestycji kredytowanych

 

 

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Powiązane artykuły